Lunas de Saturno: qué son, cuántas hay y características clave
Descubre las lunas de Saturno: cuántas son, tamaños y características clave, desde gigantes como Titán hasta las pequeñas desconocidas. ¡Explora su misterio ahora!
El planeta Saturno tiene 53 lunas con nombre, y otras 29 que aún se están estudiando. Muchas de las lunas son muy pequeñas: decenas miden menos de 10 km de diámetro y varias no superan los 50 km. Muchas de las lunas llevan el nombre de titanes, gigantes o dioses menores griegos o romanos. Algunas lunas de Saturno son muy grandes; la luna Titán es más grande que el planeta Mercurio.
¿Cuántas lunas tiene Saturno?
Saturno tiene decenas de satélites. Además de las mencionadas con nombre, los sondeos y observaciones recientes han ido sumando descubrimientos: en años recientes el número total de lunas confirmadas ha aumentado considerablemente gracias a mejores telescopios y al reanálisis de imágenes. Muchos objetos pequeños quedan todavía por confirmar o por recibir nombre oficial.
Clasificación y origen
- Lunas regulares: orbitan cerca del plano ecuatorial de Saturno, siguen órbitas casi circulares y tienen movimiento progrado (en la misma dirección de rotación del planeta). Se cree que se formaron en el disco circumplanetario que acompañó la formación de Saturno.
- Lunas irregulares: son más distantes, con órbitas excéntricas e inclinadas y muchas tienen movimiento retrógrado. Es probable que la mayoría sean objetos capturados por la gravedad de Saturno (asteroides o fragmentos del cinturón exterior).
- Coorbitales y satélites pastores: algunos satélites comparten órbitas o actúan como “pastores” que confinan los anillos de Saturno mediante resonancias gravitatorias.
Lunas destacadas
- Titán: la mayor luna de Saturno y la segunda mayor del Sistema Solar. Posee una densa atmósfera rica en nitrógeno y lagos de metano y etano en su superficie. Su diámetro supera al de Mercurio.
- Encélado (Enceladus): relativamente pequeño pero de gran interés por sus géiseres de vapor de agua y partículas de hielo que sugieren un océano subterráneo y, posiblemente, condiciones favorables para la química prebiótica.
- Mimas: conocida por el gran cráter Herschel que le da un aspecto similar a la “Estrella de la Muerte”.
- Iapeto: llama la atención por su marcada diferencia de brillo entre ambos hemisferios y por su característica cresta ecuatorial.
- Tethys, Dione y Rhea: lunas de tamaño medio con superficies muy craterizadas; muestran evidencias de procesos geológicos pasados.
- Phoebe: un satélite irregular y retrógrado, probablemente un objeto capturado del cinturón de Kuiper o del sistema de pequeños cuerpos exteriores.
- Jánus y Epimeteo: ejemplo notable de coorbitales que intercambian órbitas periódicamente debido a su interacción gravitatoria mutua.
Descubrimiento y exploración
- Misión Cassini–Huygens: proporcionó la mayoría de los avances actuales: mapeó superficies, analizó la atmósfera de Titán, detectó los penachos de Encélado y estudió la dinámica de los anillos y satélites.
- Observaciones terrestres y con telescopios espaciales: continúan descubriendo lunas pequeñas y refinando las órbitas y propiedades físicas de las ya conocidas.
- Próximas misiones y estudios: seguirán investigando la habitabilidad potencial (sobre todo en Encélado y Titán) y ampliarán el inventario de satélites y sus características.
Por qué importan las lunas de Saturno
Las lunas de Saturno son laboratorios naturales para estudiar procesos planetarios, la formación de sistemas de satélites y la posibilidad de ambientes habitables fuera de la Tierra. Desde la química compleja en la atmósfera de Titán hasta los océanos subterráneos sugeridos en Encélado, cada luna aporta datos clave para entender la historia y la dinámica del Sistema Solar.
Las lunas de Saturno se enumeran aquí por período orbital (o semieje mayor), de la más corta a la más larga. Las lunas lo suficientemente masivas como para que sus superficies hayan colapsado en un esferoide están resaltadas en negrita, mientras que las lunas irregulares están listadas en rojo, naranja y fondo gris.
| Clave | ||||
|
| ♠Titan |
|
| ♣Norse |
Recientemente, se han descubierto 20 nuevas lunas en Saturno que aún no han sido nombradas.
| Pida | Etiqueta | Nombre | Pronunciación | Imagen | Diámetro (km) | Masa | Eje semimayor (km) | Período orbital (d) | Inclinación | Excentricidad | Posición | Discoveryyear | Descubridor |
| 1 | S/2009 S/2009 S 1 | - |
| ≈ 0.3 | < 0.0001 | ≈ 117000 | ≈ 0.47 | ≈ 0° | ≈ 0 | Anillo B exterior | 2009 | ||
| (lunares) | - |
| 0,04 a 0,4 (Earhart) | < 0.0001 | ≈ 130000 | ≈ 0.55 | ≈ 0° | ≈ 0 | Tres bandas de 1.000 km dentro del anillo A | 2006 | |||
| 2 | XVIII | Pan Pan | /ˈpæn/ |
| 28.2±2.6 | 4.95±0.75 | 133584 | +0.57505 | 0.001° | 0.000035 | en la División Encke | 1990 | M. Showalter |
| 3 | XXXV | Daphnis Daphnis | /ˈdæfnɪs/ |
| 7.6±1.6 | 0.084±0.012 | 136505 | +0.59408 | ≈ 0° | ≈ 0 | en Keeler Gap | 2005 | |
| 4 | XV | Atlas Atlas | /ˈætləs/ |
| 30.2±1.8 | 6.6±0.045 | 137670 | +0.60169 | 0.003° | 0.0012 | exterior Un pastor de anillos | 1980 | Voyager 2 |
| 5 | XVI | Prometheus Prometheus | /proʊˈmiːθiəs/ |
| 86.2±5.4 | 159.5±1.5 | 139380 | +0.61299 | 0.008° | 0.0022 | interior F Anillo pastor | 1980 | Voyager 2 |
| 6 | XVII | Pandora Pandora | /pænˈdɔːrə/ |
| 81.4±3.0 | 137.1±1.9 | 141720 | +0.62850 | 0.050° | 0.0042 | Anillo exterior F Pastor | 1980 | Voyager 2 |
| 7a | XI | Epimeteo Epimeteo | /ɛpɪˈmiːθiəs/ |
| 116.2±3.6 | 526.6±0.6 | 151422 | +0.69433 | 0.335° | 0.0098 | co-orbital con Janus | 1977 | J. Fountain, y S. Larson |
| 7b | X | Janus Janus | /ˈdʒeɪnəs/ |
| 179.0±2.8 | 1897.5±0.6 | 151472 | +0.69466 | 0.165° | 0.0068 | co-orbital con Epimetheus | 1966 | A. Dollfus |
| 9 | LIII | Aegaeon Aegaeon | /iːˈdʒiːən/ |
| ≈ 0.5 | ≈ 0.0001 | 167500 | +0.80812 | 0.001° | 0.0002 | Anillo G moonlet | 2008 | |
| 10 | I | Mimas †Mimas | /ˈmaɪməs/ |
| 396.4±0.8 | 37493±31 | 185404 | +0.942422 | 1.566° | 0.0202 |
| 1789 | |
| 11 | XXXII | Metona Metona | /mɪˈθoʊniː/ |
| 3.2±1.2 | ≈ 0.02 | 194440 | +1.00957 | 0.007° | 0.0001 | Alkyonides | 2004 | |
| 12 | XLIX | Anthe Anthe | /ˈænθiː/ |
| 1.8 | ≈ 0.0015 | 197700 | +1.05089 | 0.1° | 0.0011 | Alkyonides | 2007 | |
| 13 | XXXIII | Pallene Pallene | /pəˈliːniː/ |
| 5.0±1.2 | ≈ 0.05 | 212280 | +1.15375 | 0.181° | 0.0040 | Alkyonides | 2004 | |
| 14 | II | Encelado †Enceladus | /ɛnˈsɛlədəs/ |
| 504.2±0.4 | 108022±101 | 237950 | +1.370218 | 0.010° | 0.0047 | Genera el anillo E | 1789 | |
| 15 | III | Tethys †Tethys | /ˈtiːθɪs/ |
| 1062±1.2 | 617449±132 | 294619 | +1.887802 | 0.168° | 0.0001 |
| 1684 | G. Cassini |
| 15a | XIII | Telesto Telesto | /tɪˈlɛstoʊ/ |
| 24.8±0.8 | ≈ 9.41 | 294619 | +1.887802 | 1.158° | 0.000 | líder del troyano Tethys | 1980 | B. Smith, H. Reitsema, S. Larson y J. Fountain |
| 15b | XIV | Calypso Calypso | /kəˈlɪpsoʊ/ |
| 21.4±1.4 | ≈ 6.3 | 294619 | +1.887802 | 1.473° | 0.000 | el troyano Tethys que se arrastra | 1980 | D. Pascu, P. Seidelmann, W. Baum y D. Currie |
| 18 | IV | Dione †Dione | /daɪˈoʊniː/ |
| 1122.8±0.8 | 1095452±168 | 377396 | +2.736915 | 0.002° | 0.0022 |
| 1684 | G. Cassini |
| 18a | XII | Helene Helene | /ˈhɛlɪniː/ |
| 35.2±0.8 | ≈ 24.46 | 377396 | +2.736915 | 0.212° | 0.0022 | líder del troyano Dione | 1980 | P. Laques y J. Lecacheux |
| 18b | XXXIV | Polydeuces Polydeuces | /pɒliˈdjuːsiːz/ |
| 2.6±0.8 | ≈ 0.03 | 377396 | +2.736915 | 0.177° | 0.0192 | el troyano Dione que se arrastra | 2004 | |
| 21 | V | Rhea †Rhea | /ˈriːə/ |
| 1527.0±1.2 | 2306518±353 | 527108 | +4.518212 | 0.327° | 0.001258 |
| 1672 | G. Cassini |
| 22 | VI | Titan ♠Titan | /ˈtaɪtən/ |
| 5149.46±0.18 | 134520000±20000 | 1221930 | +15.94542 | 0.3485° | 0.0288 |
| 1655 | C. Huygens |
| 23 | VII | Hyperion †Hyperion | /haɪˈpɪəriən/ |
| 270±8 | 5620±50 | 1481010 | +21.27661 | 0.568° | 0.123006 | en resonancia 4:3 con Titán | 1848 | W. BondG |
| 24 | VIII | Iapetus †Iapetus | /aɪˈæpɪtəs/ |
| 1468.6±5.6 | 1805635±375 | 3560820 | +79.3215 | 15.47° | 0.028613 |
| 1671 | G. Cassini |
| 25 | XXIV | Kiviuq ‡Kiviuq | /ˈkɪviək/ | ≈ 16 | ≈ 2.79 | 11294800 | +448.16 | 49.087° | 0.3288 | Grupo inuit | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 26 | XXII | Ijiraq ‡Ijiraq | /ˈiːɪrɒk/ |
| ≈ 12 | ≈ 1.18 | 11355316 | +451.77 | 50.212° | 0.3161 | Grupo inuit | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. |
| 27 | IX | Phoebe ♣†Phoebe | /ˈfiːbiː/ |
| 213.0±1.4 | 8292±10 | 12869700 | -545.09 | 173.047° | 0.156242 | Grupo nórdico | 1899 | W. Pickering |
| 28 | XX | Paaliaq ‡Paaliaq | /ˈpɑːliɒk/ |
| ≈ 22 | ≈ 7.25 | 15103400 | +692.98 | 46.151° | 0.3631 | Grupo inuit | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. |
| 29 | XXVII | Skathi ♣Skathi | /ˈskɒði/ | ≈ 8 | ≈ 0.35 | 15672500 | -732.52 | 149.084° | 0.246 | Grupo nórdico (Skathi) | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 30 | XXVI | Albiorix ♦Albiorix | /ˌælbiˈɒrɪks/ | ≈ 32 | ≈ 22.3 | 16266700 | +774.58 | 38.042° | 0.477 | Grupo galo | 2000 | M. Holman | |
| 31 |
| S/2007A ♣S/2007 S 2 | - | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 16560000 | -792.96 | 176.68° | 0.2418 | Grupo nórdico | 2007 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna, B. Marsden | |
| 32 | XXXVII | Bebhionn ♦Bebhionn | /bɛˈviːn/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 17153520 | +838.77 | 40.484° | 0.333 | Grupo galo | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 33 | XXVIII | Erriapus ♦Erriapus | /ɛriˈæpəs/ | ≈ 10 | ≈ 0.68 | 17236900 | +844.89 | 38.109° | 0.4724 | Grupo galo | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 34 | XLVII | Skoll ♣Skoll | /ˈskɒl/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 17473800 | -862.37 | 155.624° | 0.418 | Grupo nórdico (Skathi) | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 35 | XXIX | Siarnaq ‡Siarnaq | /ˈsiːɑːrnək/ | ≈ 40 | ≈ 43.5 | 17776600 | +884.88 | 45.798° | 0.24961 | Grupo inuit | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 36 | LII | Tarqeq ‡Tarqeq | /ˈtɑːrkeɪk/ | ≈ 7 | ≈ 0.23 | 17910600 | +894.86 | 49.904° | 0.1081 | Grupo inuit | 2007 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 37 |
| S/2004B ♣S/2004 S 13 | - | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 18056300 | -905.85 | 167.379° | 0.261 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 38 | LI | Greip ♣Greip | /ˈɡreɪp/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 18065700 | -906.56 | 172.666° | 0.3735 | Grupo nórdico | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 39 | XLIV | Hyrrokkin ♣Hyrrokkin | /hɪˈrɒkɪn/ | ≈ 8 | ≈ 0.35 | 18168300 | -914.29 | 153.272° | 0.3604 | Grupo nórdico (Skathi) | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 40 | L | Jarnsaxa ♣Jarnsaxa | /jɑːrnˈsæksə/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 18556900 | -943.78 | 162.861° | 0.1918 | Grupo nórdico | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 41 | XXI | Tarvos ♦Tarvos | /ˈtɑːrvəs/ | ≈ 15 | ≈ 2.3 | 18562800 | +944.23 | 34.679° | 0.5305 | Grupo galo | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 42 | XXV | Mundilfari ♣Mundilfari | /mʊndəlˈværi/ | ≈ 7 | ≈ 0.23 | 18725800 | -956.70 | 169.378° | 0.198 | Grupo nórdico | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 43 |
| S/2006 ♣S/2006 S 1 | - | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 18930200 | -972.41 | 154.232° | 0.1303 | Grupo nórdico (Skathi) | 2006 | S. Sheppard, D.C. Jewitt, J. Kleyna | |
| 44 |
| S/2004C ♣S/2004 S 17 | - | ≈ 4 | ≈ 0.05 | 19099200 | -985.45 | 166.881° | 0.226 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 45 | XXXVIII | Bergelmir ♣Bergelmir | /bɛərˈjɛlmɪər/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 19104000 | -985.83 | 157.384° | 0.152 | Grupo nórdico (Skathi) | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 46 | XXXI | Narvi ♣Narvi | /ˈnɑːrvi/ |
| ≈ 7 | ≈ 0.23 | 19395200 | -1008.45 | 137.292° | 0.320 | Grupo nórdico (Narvi) | 2003 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna |
| 47 | XXIII | Suttungr ♣Suttungr | /ˈsʊtʊŋɡər/ | ≈ 7 | ≈ 0.23 | 19579000 | -1022.82 | 174.321° | 0.131 | Grupo nórdico | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 48 | XLIII | Hati ♣Hati | /ˈhɑːti/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 19709300 | -1033.05 | 163.131° | 0.291 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 49 |
| S/2004A ♣S/2004 S 12 | - | ≈ 5 | ≈ 0.09 | 19905900 | -1048.54 | 164.042° | 0.396 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 50 | XL | Farbauti ♣Farbauti | /fɑːrˈbaʊti/ | ≈ 5 | ≈ 0.09 | 19984800 | -1054.78 | 158.361° | 0.209 | Grupo nórdico (Skathi) | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 51 | XXX | Thrymr ♣Thrymr | /ˈθrɪmər/ | ≈ 7 | ≈ 0.23 | 20278100 | -1078.09 | 174.524° | 0.453 | Grupo nórdico | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 52 | XXXVI | Aegir ♣Aegir | /ˈaɪ. ɪər/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 20482900 | -1094.46 | 167.425° | 0.237 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 53 |
| S/2007B ♣S/2007 S 3 | - | ≈ 5 | ≈ 0.09 | 20518500 | ≈ -1100 | 177.22° | 0.130 | Grupo nórdico | 2007 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 54 | XXXIX | Bestla ♣Bestla | /ˈbɛstlə/ | ≈ 7 | ≈ 0.23 | 20570000 | -1101.45 | 147.395° | 0.5145 | Grupo nórdico (Narvi) | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 55 |
| S/2007C ♣S/2004 S 7 | - | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 20576700 | -1101.99 | 165.596° | 0.5299 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 56 |
| S/2006 ♣S/2006 S 3 | - | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 21076300 | -1142.37 | 150.817° | 0.4710 | Grupo nórdico (Skathi) | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 57 | XLI | Fenrir ♣Fenrir | /ˈfɛnrɪər/ | ≈ 4 | ≈ 0.05 | 21930644 | -1212.53 | 162.832° | 0.131 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 58 | XLVIII | Surtur ♣Surtur | /ˈsɜːrtə/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 22288916 | -1242.36 | 166.918° | 0.3680 | Grupo nórdico | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 59 | XLV | Kari ♣Kari | /ˈkɑːri/ | ≈ 7 | ≈ 0.23 | 22321200 | -1245.06 | 148.384° | 0.3405 | Grupo nórdico (Skathi) | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 60 | XIX | Ymir ♣Ymir | /ˈɪmɪər/ | ≈ 18 | ≈ 3.97 | 22429673 | -1254.15 | 172.143° | 0.3349 | Grupo nórdico | 2000 | B. Gladman, J. Kavelaars, et al. | |
| 61 | XLVI | Loge ♣Loge | /ˈlɔɪ. eɪ/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 22984322 | -1300.95 | 166.539° | 0.1390 | Grupo nórdico | 2006 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna | |
| 62 | XLII | Fornjot ♣Fornjot | /ˈfɔːrnjɒt/ | ≈ 6 | ≈ 0.15 | 24504879 | -1432.16 | 167.886° | 0.186 | Grupo nórdico | 2004 | S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna |
Lunas no confirmadas
Los siguientes objetos (observados por Cassini) no han sido confirmados como cuerpos sólidos. Todavía no está claro si se trata de verdaderos satélites o de meras aglomeraciones persistentes dentro del anillo F.
| Nombre | Imagen | Diámetro (km) | Semimaxis | Periodo orbital | Posición | Año del descubrimiento |
| S/2004 S 6 |
| ≈ 3-5 | ≈ 140130 | +0.61801 | objetos inciertos alrededor del anillo F | 2004 |
| S/2004 S 3/S 4 |
| ≈ 3-5 | ≈ 140300 | ≈ +0.619 | 2004 |
Lunas hipotéticas
Se afirma que dos lunas fueron descubiertas por diferentes astrónomos, pero nunca se volvieron a ver. Se dice que ambas lunas orbitan entre Titán e Hiperión.
- Quirón, que supuestamente fue avistado por Hermann Goldschmidt en 1861, pero nunca fue observado por nadie más.
- Themis fue supuestamente descubierta en 1905 por el astrónomo William Pickering, pero nunca más fue vista. No obstante, se incluyó en numerosos almanaques y libros de astronomía hasta la década de 1960.
Buscar dentro de la enciclopedia
















